Whether vs If trong câu gián tiếp: khi nào dùng whether thay vì if? Xem ngay quy tắc bắt buộc, ví dụ chuẩn & bài tập để nhớ lâu!

Whether vs If trong câu gián tiếp: Khi nào dùng whether thay vì if?

Giới thiệu

Nếu bạn đang học tiếng Anh và từng “đứng hình” trước câu hỏi Whether vs If thì bạn không hề cô đơn. Đây là một trong những điểm ngữ pháp khiến người học bối rối nhất, đặc biệt khi đi vào câu gián tiếp (indirect questions).

Nhiều người nghĩ đơn giản rằng whether và if giống nhau hoàn toàn vì đều mang nghĩa “liệu…có…không”. Nhưng thực tế, trong câu gián tiếp có những trường hợp bắt buộc phải dùng whether, còn if thì… dùng vào là sai ngay.

Trong bài viết này, bạn sẽ nắm được toàn bộ “bộ luật” Whether vs If trong câu gián tiếp, bao gồm:

• Khi nào dùng whether thay vì if (bắt buộc)

• Khi nào dùng if vẫn đúng

• Các lỗi sai phổ biến và cách sửa

• Mẹo nhớ nhanh + bài tập luyện

Nếu bạn là người học tiếng Anh, giáo viên, hoặc Content SEO viết về grammar, bài này sẽ giúp bạn có một “tài liệu chuẩn” cực dễ triển khai.

Câu gián tiếp là gì? Vì sao Whether vs If xuất hiện nhiều trong câu gián tiếp?

Trước khi đi sâu vào Whether vs If, mình muốn bạn chắc chắn hiểu đúng về câu gián tiếp.

Câu gián tiếp (Indirect Questions) là gì?

Câu gián tiếp là cách chúng ta đưa một câu hỏi vào trong một câu khác để câu văn nghe tự nhiên hơn, lịch sự hơn hoặc trang trọng hơn.

Ví dụ:

• Câu hỏi trực tiếp:
  Is he coming? (Anh ấy có đến không?)

• Câu gián tiếp:
  I don’t know if he is coming.
  I don’t know whether he is coming.

Nhìn vào đây, bạn thấy ngay: if hoặc whether được dùng để giới thiệu một câu hỏi Yes/No.

Cấu trúc phổ biến của câu gián tiếp

Một số mẫu câu gián tiếp bạn gặp rất thường xuyên:

• I don’t know + whether/if + S + V

• I wonder + whether/if + S + V

• Can you tell me + whether/if + S + V

• Do you know + whether/if + S + V

• I’m not sure + whether/if + S + V

Ví dụ:

• I wonder if she likes me.

• I wonder whether she likes me.

Vì sao Whether vs If quan trọng trong câu gián tiếp?

Trong bài thi và trong văn viết, việc dùng đúng Whether vs If giúp câu văn:

• đúng ngữ pháp

• tự nhiên hơn

• chuyên nghiệp hơn

• tránh lỗi “mất điểm” trong IELTS/TOEIC

Đặc biệt, có những tình huống if không thể thay thế whether. Đây chính là phần quan trọng nhất của bài.

Whether vs If: Giống nhau ở đâu?

Trước khi học phần “bắt buộc”, bạn cần nắm phần “giống nhau” để tránh hiểu sai.

Điểm giống nhau giữa whether và if

Trong câu gián tiếp, cả whether và if đều có thể dùng để giới thiệu một mệnh đề Yes/No, với nghĩa:

“liệu… có… không”

Ví dụ:

• I don’t know if he is at home.

• I don’t know whether he is at home.

Cả hai đều đúng, đều dịch là:
“Tôi không biết liệu anh ấy có ở nhà không.”

Khi nào người bản xứ dùng if thay cho whether?

Trong văn nói, if được dùng nhiều hơn vì:

• ngắn hơn

• tự nhiên hơn

• ít trang trọng hơn

Ví dụ bạn sẽ nghe rất nhiều:

• I’m not sure if I can make it.

• I don’t know if she’s coming.

When formal: whether thường “đẹp” hơn

Trong văn viết học thuật hoặc email công việc, người ta thường ưu tiên whether vì:

• trang trọng

• rõ ràng

• mang sắc thái “cân nhắc lựa chọn”

Ví dụ:

• Please let me know whether you will attend the meeting.

Whether vs If trong câu gián tiếp: Khi nào bắt buộc dùng whether?

Đây là phần “đắt giá” nhất của bài.
Nếu bạn chỉ nhớ 1 phần duy nhất về Whether vs If, hãy nhớ phần này.

Tổng kết nhanh trước khi đi chi tiết:

Trong câu gián tiếp, bắt buộc dùng whether khi:

1. Có cấu trúc whether…or…

2. Có or not (đặc biệt trong văn viết)

3. Mệnh đề đứng sau giới từ

4. Mệnh đề làm chủ ngữ

5. Dùng với to-infinitive (whether to V)

Bây giờ mình sẽ phân tích từng trường hợp.

Bắt buộc dùng whether khi có “whether…or…”

Đây là quy tắc nổi tiếng nhất trong Whether vs If.

Quy tắc:

Nếu câu có cấu trúc đưa ra lựa chọn:

whether + lựa chọn A + or + lựa chọn B

→ bạn phải dùng whether, không dùng if.

Ví dụ đúng:

• I don’t know whether she will stay or leave.

• He asked whether I wanted tea or coffee.

• They haven’t decided whether to buy a house or rent an apartment.

Ví dụ sai:

• ❌ I don’t know if she will stay or leave.

• ❌ He asked if I wanted tea or coffee.

Bạn có thể thấy, vì câu đang nói về “2 lựa chọn”, nên whether mang ý nghĩa “cái này hay cái kia”, đúng tinh thần hơn.

Lưu ý cực quan trọng

Nhiều người nhầm rằng if có thể dùng nếu không có “or”. Nhưng nếu đã có “or” rõ ràng như vậy, thì whether gần như là lựa chọn bắt buộc trong ngữ pháp chuẩn.

Bắt buộc dùng whether khi có “or not”

Đây là lỗi sai phổ biến nhất của người học tiếng Anh.

Quy tắc:

Nếu câu có “or not”, đặc biệt trong văn viết, bạn nên dùng:

whether + S + V + or not

Ví dụ đúng:

• I don’t know whether he will come or not.

• She asked whether I was ready or not.

• Let me know whether you agree or not.

Ví dụ sai (rất thường gặp):

• ❌ I don’t know if he will come or not.

• ❌ Let me know if you agree or not.

Trong thực tế giao tiếp, người bản xứ đôi khi vẫn nói “if…or not”, nhưng nếu bạn đang viết bài chuẩn, hoặc làm bài thi, thì nên dùng whether để chắc chắn đúng.

Mẹo nhớ nhanh:

Chỉ cần thấy “or not” → auto chọn whether.

Bắt buộc dùng whether sau giới từ (Prepositions)

Đây là quy tắc mà rất nhiều người không biết, vì nó ít được nhắc trong sách học phổ thông.

Quy tắc:

Nếu mệnh đề câu gián tiếp đứng sau giới từ như:

• about

• on

• as to

• concerning

• regarding

• depending on

• in relation to

→ dùng whether, không dùng if.

Ví dụ đúng:

• We talked about whether we should move to another city.

• They argued about whether the plan was realistic.

• It depends on whether he is available.

• There is some doubt as to whether the results are accurate.

Ví dụ sai:

• ❌ We talked about if we should move…

• ❌ It depends on if he is available.

Nếu bạn đang phân vân, hãy nhớ:
Giới từ + mệnh đề thường “kỵ” if.

Bắt buộc dùng whether khi mệnh đề làm chủ ngữ

Đây là một quy tắc “cực ngữ pháp” nhưng lại rất hay gặp trong văn viết.

Quy tắc:

Nếu mệnh đề whether đứng đầu câu, đóng vai trò chủ ngữ:

Whether + S + V + … + V…

→ bắt buộc dùng whether.

Ví dụ đúng:

• Whether he agrees doesn’t matter.

• Whether we win or lose is not the point.

• Whether she can finish on time remains unclear.

Ví dụ sai:

• ❌ If he agrees doesn’t matter.

• ❌ If we win or lose is not the point.

Lý do:
Trong vai trò chủ ngữ, whether là lựa chọn chuẩn. If thường không đứng được ở vị trí này.

Bắt buộc dùng whether với cấu trúc “whether + to V”

Đây là “đòn kết liễu” của chủ đề Whether vs If.

Quy tắc:

Chỉ có whether đi với to-infinitive:

whether + to V

if hoàn toàn không dùng được.

Ví dụ đúng:

• I don’t know whether to go.

• She can’t decide whether to accept the job.

• He was unsure whether to tell the truth.

• We’re discussing whether to postpone the meeting.

Ví dụ sai:

• ❌ I don’t know if to go.

• ❌ She can’t decide if to accept the job.

Nếu bạn muốn câu gọn hơn, đây là cấu trúc cực hay:

• I don’t know whether to… (thay vì: I don’t know whether I should…)

Whether vs If trong câu gián tiếp: Khi nào dùng if vẫn đúng?

Sau khi bạn nắm được các trường hợp bắt buộc dùng whether, thì phần còn lại sẽ dễ thở hơn nhiều.

If dùng tốt nhất khi đứng sau động từ phổ biến

If thường được dùng trong câu gián tiếp khi nó đứng sau các động từ như:

• know

• wonder

• ask

• see

• check

• find out

• remember

• tell (trong một số cấu trúc)

Ví dụ:

• I don’t know if he is coming.

• She asked if I needed help.

• Can you check if the door is locked?

• Let me see if I can fix it.

Trong các câu này, dùng whether cũng đúng. Nhưng if tự nhiên hơn trong văn nói.

Nếu không có “or”, không có giới từ, không có to V → if OK

Bạn có thể tự kiểm tra bằng 3 câu hỏi:

1. Có “or / or not” không?

2. Có đứng sau giới từ không?

3. Có “whether to V” không?

4. Có đứng đầu câu làm chủ ngữ không?

Nếu câu trả lời là không, thì if thường dùng được.

Whether vs If: Bảng so sánh cực dễ nhớ trong câu gián tiếp

Dưới đây là bảng tổng hợp giúp bạn nhìn một lần là hiểu:

Các lỗi sai phổ biến nhất về Whether vs If trong câu gián tiếp

Phần này rất quan trọng vì người học thường sai “đúng một kiểu”.

Lỗi 1: Dùng if với “or”

• ❌ I don’t know if we should go or stay.

• ✅ I don’t know whether we should go or stay.

Lỗi 2: Dùng if với “or not”

• ❌ Tell me if you agree or not.

• ✅ Tell me whether you agree or not.

Lỗi 3: Dùng if sau giới từ

• ❌ We talked about if we should change the plan.

• ✅ We talked about whether we should change the plan.

Lỗi 4: Dùng if + to V

• ❌ I can’t decide if to go.

• ✅ I can’t decide whether to go.

Lỗi 5: Dùng if làm chủ ngữ

• ❌ If she comes is not important.

• ✅ Whether she comes is not important.

Mẹo nhớ nhanh Whether vs If trong câu gián tiếp

Nếu bạn muốn một công thức “một dòng” để nhớ, thì đây:

OR – PREPOSITION – SUBJECT – TO V → WHETHER

Giải thích:

• Có OR / OR NOT → whether

• Sau giới từ → whether

• Làm chủ ngữ → whether

• Whether to V → whether

Còn lại, if và whether đều được.

Whether vs If trong câu gián tiếp: Ví dụ theo từng tình huống thực tế

Phần này giúp bài viết của bạn “giàu ví dụ”, đọc dễ hiểu, và cũng rất tốt cho SEO.

Trong email công việc

• Please confirm whether you can attend the meeting.

• Let us know whether the documents are ready.

Trong môi trường công việc, dùng whether giúp câu trang trọng hơn.

Trong hội thoại đời thường

• I don’t know if he’s free tonight.

• I’m not sure if I should call her.

Trong văn nói, if tự nhiên hơn.

Trong bài thi IELTS Writing

Bạn nên ưu tiên whether vì:

• formal

• chuẩn ngữ pháp

• tránh lỗi “or not”

Ví dụ:

• It remains uncertain whether the government will change its policy.

Bài tập luyện Whether vs If trong câu gián tiếp 

BÀI TẬP 1: Điền WHETHER hoặc IF

Điền whether / if vào chỗ trống:

1. I don’t know ____ he is coming.

2. She asked ____ I had finished my homework.

3. I’m not sure ____ to call him now.

4. They discussed ____ they should change the schedule.

5. It depends on ____ the manager approves the plan.

6. Can you tell me ____ this is the right address?

7. ____ we win or lose, we should try our best.

8. He couldn’t decide ____ to stay or leave.

9. We talked about ____ the meeting was necessary.

10. I wonder ____ she knows the truth.

Đáp án Bài 1 + Giải thích nhanh

1. if / whether (đều đúng)

2. if / whether (đều đúng)

3. whether (whether + to V)

4. whether (động từ “discuss” → ưu tiên whether)

5. whether (sau giới từ “on”)

6. if / whether (đều đúng)

7. whether (mệnh đề làm chủ ngữ)

8. whether (có “or”) + có thể viết: whether to stay or leave

9. whether (sau giới từ about)

10. if / whether (đều đúng)

BÀI TẬP 2: Chọn câu đúng (A hoặc B)

Chọn câu đúng về ngữ pháp:

1. A. I don’t know if he will come or not.
   B. I don’t know whether he will come or not.

2. A. It depends on if she is free.
   B. It depends on whether she is free.

3. A. She asked if I wanted coffee or tea.
   B. She asked whether I wanted coffee or tea.

4. A. I can’t decide if to buy this laptop.
   B. I can’t decide whether to buy this laptop.

5. A. Whether he likes it doesn’t matter.
   B. If he likes it doesn’t matter.

6. A. I wonder if he knows my name.
   B. I wonder whether he knows my name.

7. A. We argued about if the plan would work.
   B. We argued about whether the plan would work.

8. A. He asked if I was ready.
   B. He asked whether I was ready.

Đáp án Bài 2 + Giải thích nhanh

1. B (or not → whether chuẩn nhất)

2. B (sau giới từ “on” → whether)

3. B (có or → whether)

4. B (whether + to V)

5. A (mệnh đề làm chủ ngữ → whether)

6. A hoặc B (đều đúng, if tự nhiên hơn)

7. B (sau giới từ about → whether)

8. A hoặc B (đều đúng)

BÀI TẬP 3: Viết lại câu theo yêu cầu

Yêu cầu:

Viết lại câu sao cho:

• đúng ngữ pháp

• dùng whether ở các trường hợp bắt buộc

• câu văn tự nhiên

Câu gốc:

1. I don’t know. Should I accept the offer?
   → (Viết câu gián tiếp)

2. He asked me. Do I want tea or coffee?
   → (Viết câu gián tiếp)

3. We talked about it. Should we move to another city?
   → (Viết câu gián tiếp)

4. I can’t decide. Should I tell her the truth?
   → (Viết theo cấu trúc “whether to V”)

5. He will come or not. It doesn’t matter.
   → (Viết lại với whether làm chủ ngữ)

Đáp án Bài 3

1. I don’t know whether I should accept the offer.
   (hoặc: I don’t know whether to accept the offer.)

2. He asked me whether I wanted tea or coffee.
   (có or → whether)

3. We talked about whether we should move to another city.
   (sau giới từ about → whether)

4. I can’t decide whether to tell her the truth.
   (whether + to V)

5. Whether he comes or not doesn’t matter.
   (whether làm chủ ngữ + or not)

FAQ – Những câu hỏi thường gặp về Whether vs If trong câu gián tiếp

Whether vs If có khác nhau hoàn toàn không?

Không. Trong nhiều trường hợp, Whether vs If có thể thay thế nhau trong câu gián tiếp, đặc biệt sau các động từ phổ biến như know, wonder, ask.

Khi nào bắt buộc dùng whether thay vì if?

Các trường hợp bắt buộc:

• whether…or…

• whether…or not

• sau giới từ

• làm chủ ngữ

• whether + to V

Đây chính là phần quan trọng nhất của chủ đề Whether vs If.

“If…or not” có sai tuyệt đối không?

Trong văn nói, đôi khi người bản xứ vẫn dùng.
Nhưng trong văn viết chuẩn và bài thi, bạn nên dùng whether…or not để tránh lỗi.

Whether to V nghĩa là gì?

“Whether to V” nghĩa là:

“không biết nên làm gì / có nên làm hay không”

Ví dụ:

• I don’t know whether to call her.
  = Tôi không biết có nên gọi cô ấy không.

Trong IELTS nên dùng whether hay if?

Nếu bạn muốn an toàn, trang trọng, đúng ngữ pháp → ưu tiên whether.

Kết luận

Tóm lại, chủ đề Whether vs If trong câu gián tiếp không hề khó nếu bạn nhớ đúng những trường hợp “bắt buộc”.

Điểm mấu chốt để không sai là:

• Có or / or not → dùng whether

• Sau giới từ → dùng whether

• Mệnh đề làm chủ ngữ → dùng whether

• Dùng whether to V → chỉ có whether

Khi bạn nắm được các quy tắc này, bạn sẽ biết chính xác khi nào dùng whether thay vì if, và không còn mắc lỗi trong văn viết hay bài thi nữa.

Xem thêm:

Whether là gì? Phân biệt Whether or và Whether or not

Các Giới Từ Tiếng Anh: Cách Dùng, Các Loại Và Bài Tập Trắc Nghiệm